Metraj neyi göstermeli?
Zemin kaplama metrajı, projedeki her mahal için dört soruya cevap veren bir tablodur: hangi kaplama yapılacak, ne kadar alan ya da uzunlukta, hangi birimle ve hangi poz numarasıyla. Kamu işlerinde bu tablo hem yaklaşık maliyetin hem de hakedişin temelidir; özel işlerde ise teklifin doğru karşılaştırılabilmesi için gereklidir. İyi bir metraj, mahal numarasından poz numarasına kadar izlenebilir olmalıdır: herhangi bir satırın hangi çizimden, hangi ölçüyle çıktığı sonradan bulunabilmelidir.
Projeyi ve mahal listesini okumak
Metrajın başlangıç noktası mimari kat planları ve mahal listesidir. Mahal listesinde her mahalin numarası, adı ve alanı yanında, bitiş malzemeleri kodlarla verilir. Çoğu projede bu kodlar yapı elemanına göre gruplanır: DÖŞ döşeme kaplamasını, SÜP süpürgeliği, DUV duvar kaplamasını, TAV tavanı gösterir. Kodların anlamı, paftadaki ya da ayrı bir tablodaki kaplama açıklamalarında yazar; örneğin bir projede DÖŞ-04 “2 mm homojen PVC, Grup T, tesviyeli” olarak tanımlanmış olabilir. Numaralandırma projeden projeye değiştiği için her proje kendi açıklamasıyla okunur.
Zemin işi için DÖŞ ve SÜP sütunları esastır; DUV sütunu ise hijyenik duvar kaplaması ya da zemin kaplamasının duvara dönmesi gibi birleşim detaylarını yakalamak için kontrol edilir. Ardından üç kaynak birbiriyle karşılaştırılır: planlardaki tarama, mahal listesi ve detay paftaları (süpürgelik detayı, ıslak hacim detayı, eşik ve geçiş detayları). Bu kaynaklar arasında çelişki varsa, örneğin planda PVC taranmış bir mahal listede seramik görünüyorsa, teklif öncesinde soru listesine yazılır.
Mahal alanı ile kaplama alanı aynı değildir
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı birim fiyatlarındaki kaplama pozlarının ölçü kuralı kısadır: kaplama yapılan yüzeyler projesi üzerinden ölçülür. Bu cümle, mahal listesindeki alanın doğrudan metraja yazılmaması gerektiği anlamına gelir. Aradaki farkı yaratan başlıca durumlar şunlardır:
- Kapı boşlukları. Mahal alanı çoğu çizimde duvar yüzlerine göre hesaplanır ve kapı boşluğundaki duvar kalınlığı alana girmez. Kaplama kapı altından devam ediyorsa bu şeritler ayrıca eklenir; iki farklı kaplamanın birleştiği kapılarda geçiş profili ayrı kalem olarak yazılır.
- Kaplanmayan bölümler. Kolon ve şaftlar, sabit tezgah ya da dolap altları, kaplamanın yapılmayacağı teknik alanlar düşülür.
- Bölünmüş mahaller. Aynı mahalde iki kaplama varsa, örneğin bir hasta odasının banyosunda kaymaz PVC kullanılıyorsa, alan iki ayrı poza bölünür.
- Kendinden dönüşlü süpürgelik. PVC pozlarının ölçü kuralına göre bu durumda süpürgelik dahil kaplama yapılan yüzeyler ölçülür; yani duvara kıvrılan şerit de alana eklenir.
DWG çiziminde alanlar kapalı çizgilerle doğrudan ölçülür. PDF projede ise önce ölçek, çizimdeki bilinen bir kotla doğrulanır; ölçeği yanlış alınmış bir PDF bütün metrajı aynı oranda bozar.
Örnek hesap
4,00 × 5,00 m ölçülerinde, 1,00 m genişliğinde tek kapısı olan, 20 cm duvarlı bir hasta odası düşünelim. Kaplama homojen PVC, süpürgelik 10 cm yüksekliğinde kendinden dönüşlü olsun ve kaplama geçişi kapı kanadı hizasında, yani duvar kalınlığının ortasında yapılsın. Rakamlar yalnızca yöntemi göstermek içindir.
| Kalem | Hesap | Miktar | Poz |
|---|---|---|---|
| Döşeme alanı | 4,00 × 5,00 | 20,00 m² | |
| Kapı boşluğundaki şerit | 1,00 × 0,10 | 0,10 m² | |
| Süpürgelik uzunluğu | 2 × (4,00 + 5,00) − 1,00 | 17,00 m | |
| Duvara dönen kaplama | 17,00 × 0,10 | 1,70 m² | |
| Toplam PVC kaplama | 20,00 + 0,10 + 1,70 | 21,80 m² | 15.365.1008 |
| Kendinden dönüşlü kepli süpürgelik | 17,00 m | 15.365.1702 |
Mahal listesinde 20,00 m² görünen oda, metrajda 21,80 m² kaplama ve 17,00 m süpürgelik olarak yer alır.
Süpürgelik metretül olarak ölçülür
Süpürgelik pozlarında ölçü kuralı, süpürgelik yapılan yerlerin projesi üzerinden ölçülmesidir. Uygulamada bu, mahal çevresinden kapı boşluk genişliklerinin düşülmesi ve kolon ile niş çıkıntılarının çevresinin eklenmesi demektir. Süpürgeliğin nasıl yazılacağı ise kaplamaya göre değişir:
| Kaplama | Süpürgelik metrajı |
|---|---|
| PVC, esnek süpürgelik | 15.365.1701 pozundan metretül |
| PVC, kendinden dönüşlü kepli süpürgelik | Dönüş alanı kaplamaya eklenir; süpürgelik bedeli 15.365.1702 pozundan metretül |
| Linolyum | Pozda kıvrılarak dönüşlü süpürgelik öngörülmez; ayrı ürünle ayrı kalem |
| Laminat parke (15.490.1002) | Süpürgelik poza dahildir; ayrıca ödenmez |
| PVC spor zemini | Ayrı kalem olarak metretül |
Laminatta süpürgeliği ayrıca yazmak, linolyumda ise kıvrımlı süpürgelik varsaymak en sık görülen iki hatadır. Her kaplamanın süpürgelik kuralı ilgili hizmet sayfasında da anlatılıyor: PVC zemin kaplama, linolyum zemin kaplama ve laminat parke.
Fire metraja değil, malzeme siparişine eklenir
Birim fiyat pozlarının yapım şartlarında “her türlü malzeme ve zayiatı” fiyata dahil sayılır ve pozun analizinde fire, malzeme miktarının içinde yer alır. Bu yüzden hakediş metrajı net ölçüyle hazırlanır; metraja ayrıca fire eklemek aynı fireyi iki kez saymak olur. Analizlerdeki miktarlar şöyledir:
| Malzeme | Poz | Analizdeki malzeme miktarı | Payı |
|---|---|---|---|
| Homojen ve heterojen PVC | 15.365.1001–1003, 1005, 1008, 1009 | 1 m² için 1,05 m² | %5 |
| PVC spor zemini | 15.365.1101–1103 | 1 m² için 1,05 m² | %5 |
| Linolyum | 15.365.1501–1503 | 1 m² için 1,05 m² | %5 |
| Laminat parke | 15.490.1002 | 1 m² için 1,10 m², süpürgelik ve zayiat dahil | %10, süpürgelikle birlikte |
| PVC süpürgelik | 15.365.1701 / 1702 | 1 m için 1,10 m | %10 |
Malzeme siparişinde ise gerçek fire hesaplanır. Rulo malzemede fire; rulo eniyle oda ölçülerinin uyumuna, ek yerlerinin yönüne, desen eşleştirmesine ve küçük mahallerin sayısına bağlıdır. Dar koridorlar ve çok sayıda küçük oda içeren bir katta fire analizdeki orandan belirgin biçimde yüksek çıkabilir. Bu yüzden siparişten önce rulo kesim planı yapılır.
Poz seçiminde sık yapılan hatalar
- Spor PVC ile genel PVC’nin karıştırılması. 15.365.1101, kapalı spor salonları için P1 sınıfı PVC spor zeminidir; olağan homojen PVC değildir. Derslik, koridor ya da hasta odasındaki 2 mm Grup T homojen PVC’nin pozu 15.365.1008’dir. Spor salonlarında ise sınıfa göre 1101, 1102 ya da 1103 seçilir; ayrıntısı spor salonu zemin kaplaması sayfasındadır.
- Aşınma grubunun atlanması. 15.365.1001 Grup P, 15.365.1008 Grup T homojen PVC’dir. Şartname Grup T istiyorsa 1001 yazmak yanlış pozdur.
- Tesviye harcının türü. Pozlar çimento esaslı ve alçı esaslı tesviye için ayrı numaralanır: spor zemininde 1101–1103 ile 1111–1113, linolyumda 1501–1503 ile 1511–1513. Genel PVC’de de alçı esaslı karşılıklar ayrıdır (ör. 15.365.1021).
- Islak hacimler. Duş ve servis alanlarında granüllü kaymaz heterojen PVC için 15.365.1005 kullanılır; aynı odanın kuru bölümüyle tek poza yazılmaz.
- İletken zemin. 15.365.1009 iletken homojen PVC karoyu ve iletken yapıştırıcıyı kapsar; bakır şerit ve topraklama pozun tarifinde yer almaz, projede nasıl gösterildiği kontrol edilir.
- Kapsam dışı kalemler. PVC pozları ortalama 2 mm tesviyeyi içerir; daha kalın tesviye ve alt zemin onarımı ayrı yazılır. Spor zemini pozlarında branş çizgileri fiyata dahil değildir.
Teklif için ne gönderilmeli?
Doğru bir metraj ve teklif için şu belgeler yeterlidir:
- Mimari kat planları; mümkünse DWG, değilse ölçekli PDF.
- Mahal listesi ve kaplama açıklamaları (DÖŞ, SÜP, DUV kodlarının karşılıkları).
- Süpürgelik, ıslak hacim, eşik ve geçiş detayları.
- Teknik şartname; kamu işiyse idarenin poz listesi ya da birim fiyat cetveli.
- İşin yeri ve planlanan takvim.
- Mevcut zeminin durumu: yeni şap mı, sökülecek eski kaplama mı; varsa fotoğraflar.
Belgeleri WhatsApp’tan gönderebilirsiniz. Metrajı mahal mahal, poz numaralarıyla çıkarır; keşif ve uygulamayı tüm Türkiye’de kamu ve özel projelerde yaparız. Duvar kaplaması da işin içindeyse aynı metrajda duvar kaplama kalemleri de listelenir.