TS EN 14904 neyi tanımlar?
TS EN 14904, kapalı alanda çok amaçlı spor kullanımına yönelik zemin yüzeylerinin şartlarını belirleyen Avrupa standardıdır. Standart yalnızca üst kaplamaya değil, sisteme bakar: köpük alt katman, taşıyıcı katmanlar ve yüzey birlikte değerlendirilir. Bir zeminin bu standarda uygun olduğu, akredite bir laboratuvarda yapılan testlerle gösterilir ve test raporunda her değer standardın şartının yanında listelenir.
Standart değerleri iki gruba ayırır. Birinci grup sporcuyu ve oyunu doğrudan etkileyen spor işlevi değerleridir. İkinci grup ise zeminin günlük kullanımdaki dayanımını gösteren teknik değerlerdir. Spor salonu zemin standartları konuşulurken genellikle birinci grup kastedilir, ama ihale ve teslim aşamasında ikisi birden istenir.
Spor işlevi değerleri
| Özellik | Test standardı | EN 14904 şartı | Neyi anlatır |
|---|---|---|---|
| Şok emme (kuvvet azaltma) | EN 14808 | %25–75 | Sıçrama ve düşmede eklemlere binen yükün ne kadarını zeminin aldığı |
| Dikey deformasyon | EN 14809 | Nokta elastikte genellikle ≤ 3,5 mm; diğer sistemlerde ≤ 5 mm | Darbe anında zeminin ne kadar çöktüğü |
| Top sekmesi | EN 12235 | ≥ %90 | Topun sert bir referans zemine göre ne kadar yükseğe sektiği |
| Sürtünme | EN 13036-4 | 80–110 | Ayağın kaymadan dönebilmesi ile takılmadan kayabilmesi arasındaki denge |
Şok emme ile dikey deformasyon birlikte okunur. Şok emme arttıkça zemin daha yumuşak davranır ve düşmelerde koruma artar; ancak esneme fazlalaşırsa ayak bileğinde denge kaybı ve top sekmesinde düşüş görülebilir. Standardın sınırları bu iki etkiyi dengede tutmak içindir. Sürtünme için de aynı durum geçerlidir: 80’in altı kaygan, 110’un üstü ise ayağın zemine takıldığı bir yüzey demektir.
Teknik dayanım değerleri
Spor işlevine ek olarak test raporunda şu değerler de yer alır:
- Darbe direnci (EN 1517): en az 8 Nm; düşen ekipmanın yüzeyde hasar bırakmaması.
- Kalıcı iz (EN 1516): en fazla 0,5 mm; yük kalktıktan sonra yüzeyde kalan çökme.
- Yuvarlanma yükü (EN 1569): 1500 N; tribün, pano ve ekipman taşıyan tekerleklerin zemine zarar vermemesi.
- Aşınma (EN ISO 5470-1): yüzeyin aşınma kaybının sınırlandırılması.
- Parlaklık (EN ISO 2813): yansımanın oyuncunun görüşünü bozmaması için yüzey parlaklığının sınırlandırılması.
- Yangına tepki (EN 13501-1): kamu birim fiyat tariflerinde PVC spor zemini için Cfl-s1 istenir.
Alan elastik, nokta elastik, kombine
EN 14904’te spor zeminleri esneme biçimine göre ayrılır. Nokta elastik zeminlerde darbe yalnızca temas noktasında karşılanır; köpük tabanlı PVC spor zeminleri, kauçuk ve dökme poliüretan sistemler bu gruptadır. Alan elastik zeminlerde darbe, ahşap ya da benzeri bir alt konstrüksiyon sayesinde geniş bir alana yayılır; yaylı ahşap spor zeminleri bu gruptadır. Kombine sistemler, alan elastik bir alt yapının üzerine nokta elastik bir yüzey konmasıyla oluşur. Bunların yanında, nokta elastik bir zemine yük dağıtan bir ara katman eklenen karma elastik sistemler de vardır.
Bu ayrım pratikte önemlidir. Nokta elastik zeminler ince yapılıdır, hızlı uygulanır ve bakımı kolaydır; ağır nokta yük altında ise yüzeyde iz kalma riski daha yüksektir. Alan elastik zeminler darbeyi geniş bir alana yayar, açılır kapanır tribün ve ağır ekipman yüküne daha iyi dayanır; buna karşılık alt konstrüksiyon nedeniyle çok daha yüksek bir döşeme kotu ister.
P1, P2 ve P3 sınıfları
Nokta elastik zeminler şok emme değerine göre sınıflandırılır. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı birim fiyat tariflerindeki PVC spor zemini pozları bu üç sınıfla tanımlanır:
| Sınıf | Şok emme (EN 14808) | Dikey deformasyon (EN 14809) | Poz (çimento esaslı tesviye) |
|---|---|---|---|
| P1 | %25–35 | ≤ 2 mm | 15.365.1101 |
| P2 | %35–45 | ≤ 3 mm | 15.365.1102 |
| P3 | ≥ %45 | ≤ 3,5 mm | 15.365.1103 |
Üç sınıfta da sürtünme 80–110 aralığında, top sekmesi en az %90 olmalıdır. Alçı esaslı tesviye yapılacaksa aynı sınıfların karşılıkları 15.365.1111, 1112 ve 1113’tür. Alan elastik zeminler için üretici belgelerinde benzer bir sınıflandırma kullanılır: A3 sınıfında şok emme %40–55, A4 sınıfında %55–75 aralığındadır.
Okul salonu mu, müsabaka salonu mu?
Okul spor salonları
Okul salonunda zemini en çok kullanan kişiler beden eğitimi dersindeki öğrencilerdir. Sıçrama, düşme ve yere oturarak yapılan çalışmalar yoğundur. Bu kullanımda daha yüksek şok emme, yani P2 ya da P3 sınıfı, konforu ve korumayı artırır. P1 sınıfı ise daha sert bir zemindir. Okul salonları çoğu zaman tören, sınav ve gösteri için de kullanılır; bu durumda sandalye ve sahne ayaklarının nokta yükü düşünülmeli, etkinliklerde zemin koruyucu örtüyle kapatılmalıdır. Projede hangi sınıfın kullanılacağı genellikle şartnamede yazılıdır; yazılı değilse salonun kullanım biçimine göre keşifte netleştirilir.
Müsabaka salonları
Resmi müsabaka yapılacak salonlarda belirleyici olan, ilgili federasyonun zemin şartlarıdır ve bu şartlar EN 14904’ün alt sınırlarından daha dar olabilir. Örneğin FIBA’nın 2026 ekipman kuralları müsabakaları iki seviyeye ayırır. Milli takım ve kulüp müsabakaları ile diğer elit müsabakaları kapsayan Seviye 1’de zemin ahşap ya da cam olmalıdır; şok emme %50–75, top sekmesi en az %93 istenir. Sentetik zeminler yalnızca Seviye 2’de kabul edilir; nokta elastik sentetik zeminde şok emme %25–75, dikey deformasyon en fazla 3,5 mm, top sekmesi en az %90’dır.
Bu yüzden üst düzey basketbol müsabakası hedeflenen bir salonda PVC spor zemini doğru seçim değildir; okul, antrenman, yerel lig ve çok amaçlı kullanım içinse yaygın ve yerinde bir çözümdür. Voleybol, hentbol ve diğer branşlar için ilgili federasyonun güncel salon şartları proje aşamasında ayrıca kontrol edilir.
Çizgi uygulaması
Branş çizgileri, kaplama döşenip yüzey temizlendikten sonra spor zeminine uygun çizgi boyasıyla çizilir. Basketbol, voleybol ve hentbolde çizgi genişliği 5 cm, badmintonda 4 cm’dir; hentbolde kale direkleri arasındaki kale çizgisi 8 cm’dir. Çok amaçlı salonlarda her branş ayrı renkle çizilir, ana branşın çizgileri en belirgin renkte tutulur. FIBA kurallarına göre zemine uygulanan boya ve etiketler de zeminin kendisiyle aynı kayma ve parlaklık şartlarını sağlamalıdır; çizginin kaygan olması sporcu için tehlikelidir.
Kamu birim fiyat tariflerinde, kaplama üzerine uygulanacak spor çizgilerinin PVC spor zemini pozunun fiyatına dahil olmadığı açıkça yazar. Çizgiler metrajda branş, renk ve uzunluğa göre ayrı kalem olarak hazırlanır.
Standardı sahada sağlamak
Laboratuvardaki değerler, sahada ancak alt zemin doğru hazırlanırsa elde edilir. Şap nemi ölçülür, çatlak ve kırıklar onarılır ve yüzey kendiliğinden yerleşen harçla ortalama 2 mm tesviye edilir; bu tesviye PVC spor zemini pozlarının kapsamındadır. Kaplama akrilik esaslı PVC yapıştırıcıyla yaklaşık 0,35 kg/m² sarfiyatla yapıştırılır ve ek yerleri kaplama rengindeki kordonla sıcak kaynakla kapatılır. Ayrıntılı uygulama adımları spor salonu zemin kaplaması sayfasındadır.
Salonun her bölümü aynı zemini istemez. Ağırlık düşürülen fitness alanlarında kauçuk ve EPDM zemin kaplama, soyunma odası ve koridorlarda standart PVC zemin kaplama daha uygundur. Büyük hacimli salonlarda yankıyı azaltmak için top darbesine dayanıklı akustik duvar panelleri zeminle aynı iş programında ele alınabilir.
Metraj ve poz seçimi
Metraj, salonun DWG ya da PDF projesinden çıkarılır; ölçü kuralına göre kaplama yapılan yüzeyler projesi üzerinden ölçülür. Doğru poz iki bilgiyle seçilir: şartnamedeki şok emme sınıfı ve tesviye harcının türü. Sık yapılan bir hata, kapalı spor salonu için genel homojen PVC pozunun (15.365.1008) yazılmasıdır; spor salonu zemini 15.365.1101–1103 ya da 1111–1113 pozlarıyla tanımlanır. Branş çizgileri, süpürgelik, kapı geçiş profilleri ve 2 mm’yi aşan tesviye ihtiyacı ayrı kalemlerde listelenir.
Projenizi ve şartnamenizi WhatsApp’tan gönderebilirsiniz. Metrajı poz numaralarıyla çıkarır, keşif ve uygulamayı tüm Türkiye’de yaparız.